Dünya anarşist hareketi düşünsel çeşitliliğini pek çok simge ve amblemle ifade etmektedir. Bürokratik örgüt amblemlerinin tersine sokaktaki militanların yarattığı ve değişik yaklaşımlarla özdeşleşen bu simgeler neredeyse kendi başlarına bir yeraltı ikonografisi oluşturur hale geldiler. Bunların birçoğu anarşist hareketin yıkıcı ve şenlikli, duygusal ve alaycı, ve hepsinin üstünde lümpen (evet, lümpen, bunu da kabul ediyoruz) karakterini yansıtıyor. Belki bu kadar yaygınlaşmalarının nedeni de bu. Her neyse işte bu simgelerden birkaçı:-

Kara Bayrak: Kara bayrak anarÅŸizmin en eski simgesidir. Sırf kara renk olarak daha çok anarko-komünistler tarafından kullanılmaktadır. “Renklerin dışında” bir renk olarak kara karşı çıkışı, reddediÅŸi, yıkıcılığı ifade eder. Tarih boyunca kara renk düzen karşıtlığıyla bir tutulmuÅŸtur (belki rastlantı, belki deÄŸil). Orta ÇaÄŸ’da eÅŸitlik yanlısı, heterodoks tarikatların çoÄŸu Kilise’nin kötülükle özdeÅŸleÅŸtirdiÄŸi kara rengi seç-
mislerdi. Tasavvufun heterodoks akımlarında da kara renk yıkıcılığı anlatır. Bayrak da hem duygusal bağlılığı hem de birliği ifade eder. Ancak kara bayrak bir parti ya da örgütün değil başkaldırının bayrağıdır.

Kara ve Kızıl: Anarko-sendikalistlerin bayrağıdır. Anarşizmin karasıyla aktif, enerjik bir renk olan sendikalizmin kızılını bir arada kullanan yalnızca anarko-sendikalistlerdir.

Kara Gül: Nispeten yeni bir simgedir. Yirminci yüzyılın başlarından itibaren daha çok anarşist kadın hareketi tarafından kullanılmıştır.

Tahta Pabuç ya da Sabot: Amerikan işçi hareketinin ilk yıllarında çok kullanılmış bir simgedir, işçiler grev ve fabrika iÅŸgallerinde “sabot” denilen tahta ayakkabılarla makineleri kırarlardı. Sermayeye karşı direniÅŸin araçlarından biri olan SABOTaj terimi buradan gelir. Tahta ayakkabı 1930′larda anarÅŸist yayınlarda ’sıkça kullanılmış, günümüzdeyse anarko-sendikalizmin ve genelde işçi hareketinin gerilemesiyle unutulur olmuÅŸtur.

VahÅŸi Kedi (Wildcat): Bu da Amerikan kökenli bir simge ve deyimdir. Yırtıcılığı ve ele geçmezliÄŸiyle raÄŸbet görmüş ABD işçi hareketinin ilk yıllarında “Wobblies” adıyla da bilinen anarÅŸist sendikal federasyon International Workers of the World (IWW) tarafından kullanılmıştır. Sabotaj, iÅŸgal gibi yöntemlere baÅŸvuran, yasadışı işçi direniÅŸlerine “wildcat strike” (vahÅŸi kedi grevi) adı verilmiÅŸtir. Günümüzde anarÅŸistler kadar bazı sosyalist gruplar da bu simgeyi kullanmaktadır.

Kara Adam: BaÅŸtan aÅŸağı kara giysilere bürünmüş, cebinde gülle bombasıyla dolaÅŸan bu kiÅŸiliÄŸin kökeni 1830′lann Ä°talyan bağımsızlık mücadelesine uzanmaktadır. O zamanlarda Ä°talyan ulusal birliÄŸi için savaÅŸan radikal örgüt gizli Carbonari Federasyonu üyelerini anlatırdı. Carbonari iÅŸgale karşı sayısız ayaklanmalar ve suikastlar düzenlemiÅŸ ve havan topuna benzer silahlar fırlatılan gülle tipi el yapımı bombaları sıkça kullanmıştır. Carbonari Ä°talyan birliÄŸinden sonra da tahakküme karşı mücadeleyi sürdürmüştür. 19. yüzyıl sonlarında anarÅŸist “eylemli propaganda”nın doruk çağında anarÅŸizm terörizmle bir tutulmaya baÅŸlanınca anarÅŸistler de cebinde bombayla dolaÅŸan gizli konspiratörler gibi düşünülmeye baÅŸlanmış ve bu karikatür ilk olarak anarÅŸinin karşıtları tarafından kötüleme amacıyla kullanılmıştır. Ne var ki anarÅŸistler -kendi kendilerine alaya almayı pek sevdiklerinden- bu simgeyi hemen benimseyivermiÅŸlerdir. 1970′lerde Roberto Ambrosoli’nin Rivista A adlı dergide yarattığı Anarchik adlı çizgi roman karakteri bu simgenin daha da popülerleÅŸmesinde rol oynamıştır.
Kara Adam Türkiye’de yayımlanan ilk anarÅŸist dergi olan Kara ile ülkemize geldi, zamanla teÅŸbih taşımaya baÅŸladı, sigaraya alıştı ve eni konu yerlileÅŸti Bu arada erkek bir simge olduÄŸu için hayli eleÅŸtiri ‘aldı. Ne var ki anarÅŸist kadın hareketi kendi simgelerini yaratana kadar revaçta olacak gibi.

Yıldız, yumruk ve diğer simgeler: Mücadeleyi, birliği ve kararlılığı ifade eden sıkılmış yumruk solun tüm eğilimleri yanında anarşistlerce de kullanılmış bir simgedir. Zaman zaman bazı çeşitlemeleri yapılır. Avucunda bir gül tutan sıkılmış yumruk dayanışma sembolüdür. Bir tüfeği kıran iki yumruk amblemiyse anti-militarist propagandada kullanılmıştır.
Daha çok sosyalistlerce raÄŸbet gören beÅŸ uçlu yıldız da kimi zaman karaya boyanarak anarÅŸist ikonografide yer alır. Son yıllarda birçok deneme yapılmış, yeni simgeler bulunmuÅŸsa da bunlardan bir tek Fransa’daki Federation Anarchiste’nin 1981′de seçimlere karşı düzenlenen bir festivalde kullandıkları zinciri kıran üçgen uluslararası planda yayılabilmiÅŸ, ama hiçbiri çember içindeki A’nın yaygınlığına ulaÅŸamamıştır.

Daire içindeki A günümüzde anarşizmin en yaygın simgelerinden biridir. Dünyanın her köşesinde otoritenin burnu dibine çiziktiriliveren bu amblem hala bir yerlerde birinin olup bitenlere karşı çıkmayı sürdürdüğünü, en azından böyle bir niyet beslediğini gelen geçene hatırlatır. Swastika, orak-çekiç ve barış işaretiyle birlikte dünyada en yaygın işaretlerden olan A sanıldığının aksine pek eski ve geleneksel bir simge değildir. Bırakalım 19. asır anarşistlerini 1960 öncesi anarşistler için bile yabancıdır.
Bu iÅŸaret ilk kez Fransız anarÅŸistlerinin yayımladığı JEUNESSE LlBERTAIRE adlı dergide kullanılmıştır, ilk yayınlandığında pek raÄŸbet görmemiÅŸti bu iÅŸaret.. Ama iki yıl sonra Milano’da kullanılmaya baÅŸlandı. 1968 ayaklanmasından sonra anarÅŸizmin yeniden hayat bulmasıyla birlikte bir arada yayıldı. Kimileri bunun aslında çok eski bir sembol olduÄŸunu ve son zamanlarda yeniden keÅŸfedildiÄŸini söylerlerse de bunu destekleyecek bir kanıt bulunamamıştır. Bilinen ÅŸu ki iÅŸaretin yalınlığı ve basitliÄŸi yaygın kabul görmesine yardımcı olmuÅŸtur.
Özellikle A harfi bu simgenin yaygınlaşmasında rol oynamıştır. Bütün dillerde anarşi A harfi ile başlamaktadır. Bu anlamda daire içindeki A enternasyonal dayanışmanın da ifadesi olmaktadır. Kimilerine göre salt bir propaganda işareti kimilerine göreyse anarşizm içindeki tüm çok çeşitlilik ve eğilimlerin birliğini gösteren ortak bir simgedir. Bazı çeşitlemeleri de vardır. Örneğin anarko-feministler kimi zaman bu işareti feministlerce de kullanılan biyolojik kadınlık simgesiyle birlikte çizmekte, bazı eko-anarşistlerse etrafına yapraklar serpiştirerek kullanmaktadırlar.
Bunun yanı sıra daireden taÅŸan A ise daha çok anarko-punk’lar ve underground heavy metal grupları tarafından kullanılmaktadır.

Apolitika Dergisi, Sayı 1
Yazar : Ä°zzet Ä°kram