Από το Τέταρτο Κεφάλαιο, Σοσιαλιστικές, Αναρχικές & Επαναστατικές
Κινήσεις στην Πάτρα του έργου “Για μια Ιστορία του Αναρχικού Κινήματος
Του Ελλαδικού χώρου”. — Το όλο έργο δημοσιεύεται στη διεύθυνση
http://ngnm.vrahokipos.net — Η Σχολή του Λαού, ο Β. Τσέλιος, η
εφημερίδα Φανός, ο Κ. Ηλιόπουλος κ.α. — Το 1877 ιδρύθηκε στην Πάτρα
από φιλοπροοδευτικούς διανοούμενους η Σχολή του Λαού, μια μορφή λαϊκού
πανεπιστημίου, η οποία, όμως, ατόνησε μετά από λίγο. Το 1879, ο
σοσιαλιστής Βλάσης Τσέλιος, εξέδωσε την εφημερίδα «Σύνθημα». Στις 24
Ιανουαρίου 1882, εξέδωσε την εβδομαδιαία εφημερίδα «Εργάτης» που
κυκλοφορούσε μέχρι το 1884.

Tο 1880, ο Παναγιώτης Eυμορφόπουλος εξέδωσε στην Πάτρα την εβδομαδιαία
εφημερίδα «Φανός», με αρχισυντάκτη το δικηγόρο Kωνσταντίνο Hλιόπουλο, ο
οποίος φέρεται ως συμπαθών τότε προς τις αναρχικές ιδέες. Ο Β. Λάζαρης
λέει ότι ο Κ. Ηλιόπουλος ήταν ο εκδότης του «Φανού» και ότι η εφημερίδα
δεν ήταν ούτε σατιρική ούτε αναρχική, αλλά γενικών σοσιαλιστικών αρχών.
Για τον Kωνσταντίνο Hλιόπουλο, ο Νίκος Πολίτης στο «Χρονικό του
Πατραϊκού Τύπου 1840-1940», γράφει ότι δεν ήταν αναρχικός, αλλά μόνο
σοσιαλιστής, ενώ ο Γιάνης Κορδάτος, στις δύο πρώτες εκδόσεις του βιβλίου
του «Ιστορία του Ελληνικού Εργατικού Κινήματος», ανέφερε ότι ο Κ.
Ηλιόπουλος «άμα έπαψε ο “Φανός”, έφυγε στο εξωτερικό. Ο Ηλιόπουλος έκανε
και το σοσιαλιστή μυστικά. Ύστερα άνοιξε ενεχυροδανειστήριο. Έφαγε τα
λεφτά που κληρονόμησε από κάποιο θείο του και κατάντησε αλήτης. Στα 1910
πέθανε στο Βόλο που από χρόνια ξεψωμούσε στο Εργατικό Κέντρο. Κατάφερε
μάλιστα να ξεγελάση τους Βολιώτες και να περάση για σπουδαίος παλιός
αγωνιστής. Γι’ αυτό του έγινε κηδεία μεγαλοπρεπής… Το μόνο που είναι
αλήθεια, είναι πως ο Ηλιόπουλος είχε σχέσεις με Ιταλούς αναρχικούς και
ωργάνωσε μερικούς μυστικούς ομίλους που τους έλεγε κύκλους (κάθε κύκλος
είχε 9 πρόσωπα και τα μέλη του ενός κύκλου δεν ήξεραν τα μέλη του
αλλουνού). Ήταν όμως τυχοδιώκτης και δεν είχε καμμιά υπόληψη. Γι’ αυτό η
δράση του δεν άφησε κανένα σημάδι».

Όμως, ο Κορδάτος στην τρίτη έκδοση του εν λόγω έργου του δεν
συμπεριέλαβε τους ισχυρισμούς αυτούς και, προφανώς, την ευθύνη γι΄ αυτό
φέρει ο Δημήτρης Καραμπίλιας, ο οποίος στα τελευταία χρόνια της ζωής του
έστειλε επιπρόσθετες επιστολές στον Κορδάτο για ανακρίβειές του και με
νέα ιστορικά στοιχεία για το αναρχικό, σοσιαλιστικό και εργατικό κίνημα
της Πάτρας του 19ου αιώνα. Να σημειώσουμε ότι ο Γιάνης Κορδάτος για να
στηρίξει τον ισχυρισμό του ότι ο Ηλιόπουλος άνοιξε ενεχυροδανειστήριο
και έγινε τοκογλύφος στην Αθήνα χρησιμοποιεί μόνο ένα σύντομο και
αμφιβόλου αξίας σχόλιο του Γεωργ. Μ. Γεωργακοπούλου δημοσιευμένο στο
περιοδικό «Εθνικό Ημερολόγιο» του Κ. Φ. Σκόκου του έτους 1899. Από την
έρευνά μας όμως διαπιστώνουμε την ορθότητα των Πολίτη και Λάζαρη για τον
πολιτικό προσανατολισμό της εφημερίδας «Φανός» υπό τη διεύθυνση του Κ.
Ηλιόπουλου και εκτιμούμε ότι ο Ηλιόπουλος υπήρξε σοβαρός γνώστης των
αναρχικών ιδεών ως φιλικά διακείμενος προς αυτές. Στο κεφάλαιο για το
εργατικό κίνημα του Βόλου στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα
αναφερόμαστε στην πρωταγωνιστική δραστηριότητα του Ηλιόπουλου για τον
οποίον, όμως, όλο το μεσοδιάστημα γνωρίζουμε ελάχιστα.

Στο μεταξύ, από το τεύχος 81 του «Φανού» (1882), άλλαξε ο εκδότης και
την εφημερίδα ανέλαβε ο Γεώργιος Σταυρόπουλος – ο οποίος φέρεται,
επίσης, συμπαθών προς τις αναρχικές ιδέες – και αργότερα ο Π. Καρνάτσος,
οπότε ο «Φανός» άλλαξε πολιτική και κατέληξε να υποστηρίζει τον
Δεληγιάνη και άλλους πολιτικούς.

Το 1891 ο Κ. Ηλιόπουλος εγκατέλειψε την Πάτρα και το 1901 εγκαταστάθηκε
στην Aθήνα και εξέδωσε την εφημερίδα με τίτλο «Eγχώριος Mηνύτωρ». Γράφει
η πατρινή καθημερινή εφημερίδα «Νεολόγος» στις 13 Απριλίου 1901: Εις την
χορείαν των Αθηναϊκών φύλλων προστέθη κατ’ αυτάς και νέα εφημερίς υπό
τον τίτλο “Εγχώριος Μηνύτωρ”. Συντάκτης και διευθυντής αυτής είναι ο
άλλοτε διευθύνας τον εδώ “Φανόν” κ. Κωνστ. Ηλιόπουλος, δικηγόρος,
γνωστός δια τα κοινωνιστικά αυτού φρονήματα. Εννοείται ότι ο κ.
Ηλιόπουλος θέλει εξακολουθήσει και με τον νέον τίτλον την πορείαν, ην
ηκολούθει με τον τίτλον του “Φανού”, επαγγέλεται δηλαδή την υπεράσπισιν
των κοινών συμφερόντων και ιδία των εργατικών και γεωργικών τάξεων.
Αναγγέλοντες την έκδοσιν της εφημερίδος ταύτης εκ καθήκοντος
επιβεβλημμένου, ευχόμεθα εις την νέαν συνάδελφον πρόοδον και επιτυχίαν
των αρχών της. Γίνεται δε γνωστόν ότι αντιπρόσωπος του “Εγχωρίου
Μηνύτορος” εν Πάτραις είναι ο κ. Γ. Καρνάτσος. Στην εφημερίδα
«Ριζοσπάστης» του Απριλίου-Μαρτίου 1909 δημοσιεύτηκαν κάποια θετικά
σχόλια: «Ο “Εγχώριος Μηνύτωρ” της 22ας Μαρτίου, σχολιάζων τα
δημοσιεύματα του κ. Ραγκαβή επιλέγει ότι ο ελληνικός λαός αφυπνισθή
μόνος του και προτίθεται ν’ αλλάξη σύστημα εξεγειρόμενος κατά παντός
φέροντος πρόσκομμα εις την πρόοδον αυτού».

Στο μεταξύ, το 1881, ιδρύθηκε ο Φιλεργατικός Σύλλογος «Ομόνοια», μια
οργάνωση αλληλοβοηθητικού χαρακτήρα, η οποία, τον Οκτώβριο του 1882 και
με πρωτοβουλία του Ανδρέα Ρηγόπουλου, ανασυγκρότησε τη Σχολή του Λαού
(που είχε ιδρυθεί το 1877) και στεγάσθηκε στο εκπαιδευτήριο Β.
Χρυσανθακόπουλου, Στη Σχολή αυτή δίδαξαν σε εργάτες αρκετοί προοδευτικοί
δάσκαλοι και διανοούμενοι απλά μαθήματα Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας,
Γεωγραφίας, Κοσμογραφίας, Ιστορίας, Υγιεινής και Φυσικής, Ιστορίας της
Ελληνικής Επανάστασης και άλλα.

Το 1882, επίσης, έγινε μαχητική απεργία των τυπογράφων της Πάτρας που
συνοδεύτηκε και από κάποια επεισόδια με την αστυνομία. Στην Απεργιακή
Επιτροπή συμμετείχε και ο Aλέξανδρος Eυμορφόπουλος.

Στις 5 Δεκεμβρίου 1882, ο Kωνσταντίνος Mπομποτής έδωσε διάλεξη στον
Aχαϊκό Σύλλογο, η οποία δημοσιεύτηκε στις 28 Aπριλίου 1883 σε αυτοτελή
μπροσούρα, με τον τίτλο «Περί των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του
πολίτου», από την οποία παρατίθεται το ακόλουθο απόσπασμα:

H PIZIKH METABOΛH TOY ΣHMEPINOY KOINΩNIKOY OPΓANIΣMOY

…Συμμετοχή εις το συμπόσιον της ζωής, ιδού η βάσις της κοινωνικής
αρμονίας. Άνευ των θέσεων της βάσεως τούτης, ανοίγεται η θύρα του μίσους
και των αντεκδικήσεων, το δε κοινωνικόν οικοδόμημα είναι πάντοτε σαθρόν
και ετοιμόρροπον. Xορηγούνται λέγουσιν ολονέν πολιτικαί ελευθερίαι και
δικαιώματα. Ποία όμως η εκ ταύτοις ωφέλεια οπόταν ταύτα χορηγούνται εις
λαόν λιμοκτονούντα και αμαθή, ουδόλως δυνάμενον να κάμη τούτων χρήσιν;
Συνιστώνται σύλλογοι και σχολεία προς ανάπτυξιν και ηθικοποίησιν του
λαού. Προς τί όμως ταύτα, αφού όλως εισίν απρόσιτοι εις την πληθύν των
κοινωνικών εκείνων αποκλήρων, οίτινες αγωνίζονται λυσσωδώς, δια παντός
μέσου, ουδ’ αυτού του εγκλήματος εξαιρουμένου, τον τρομερόν περί
υπάρξεως αγώνα; Iδρύονται φιλανθρωπικά καταστήματα. Θα δυνηθώσι όμως να
περιλάβωσι τα εκατομμύρια των θυμάτων της σημερινής κοινωνικής
οργανώσεως, του ανεξαντλήτου τούτου εργοστασίου, της δυστυχίας και του
εγκλήματος; Άλλως τε, πρόκειται περί προσωρινής επουλώσεως των
κοινωνικών πληγών, ή περί οριστικής θεραπείας δια της καταστροφής των
παραγωγικών του κακού αιτίων; Aι στατιστικαί, κύριοι, οι αριθμοί
τρανώτατα επιβεβαιούσι την αλήθειαν των λεγομένων μου (…). Φρονούμεν
όθεν, ότι μόνον η ριζική μεταβολή του σημερινού κοινωνικού οργανισμού,
επί βάσεων οικονομικών λογικωτέρων και δικαιοτέρων, πρέπει να ήναι η
αφετηρία πάσης ενεργείας σκοπούσης την του κοινωνικού κακού θεραπείαν.
Πώς όμως επιτευχθήσεται η κοινωνική αύτη μεταρρύθμισις; Iδού ζήτημα
σπουδαιότατον, υπεκφεύγον τα όρια της ημετέρας πραγματείας και το οποίον
ίσως άλλοτε μας απασχολήσσει. Πολλά σχετικώς προς το ζήτημα τούτο
συγγράμματα σπουδαίων κοινωνιολόγων εδημοσιεύθησαν, και το ζήτημα βαίνει
προς την λύσιν αυτού. Hμείς ενταύθα αρκούμεθα να υποβάλλωμεν σχετικώς
προς το ζήτημα τούτο σκέψεις τινάς γενικάς απορρέουσας εκ της ημετέρας
αντιλήψεως και διαγνώσεως των κοινωνικών σχέσεων. Φρονούμεν λοιπόν, ότι
πάσα προς τούτο ενέργεια οφείλει να γίνεται εκ των κάτω, ήτοι εκ του
λαού και δια του λαού. Ότι τα πάσχοντα κοινωνικά στοιχεία, άτινα εισίν
ιδίως τα εργατικά, οφείλουσι εν εαυτοίς και μόνοις να ζητήσωσι την
θεραπείαν της κακοδαιμονίας των. Ότι αι ευπορούσαι τάξεις ουδέποτε θα
υποχωρήσωσιν εις τας δικαίας του λαού αξιώσεις. Ότι κατά συνέπειαν οι
πάσχοντες πληθυσμοί οφείλουσιν να οργανισθώσιν και αποτελέσωσι συμπαγή
δύναμιν, ικανήν να αντιμετωπίση τους εκμεταλλευτάς των, οίτινες δι’
οργανισμού επίσης ισχυρού προσπαθώσι να συντηρήσουσι τα ίδια αυτών
συμφέροντα προς βλάβην εκείνων. Ότι αν οι του λαού εκμεταλλευταί
δικαιούνται δια της βίας να κρατώσι αυτόν εν τη θλιβερά αγωνία, εν η
διατελεί, ποδοπατούντες τους αιωνίους νόμους της λογικής και της
δικαιοσύνης, πολύ μάλλον ούτος δικαιούται δια παντός μέσου να διεκδικήση
τα ιερά και απερίγραπτα αυτού δικαιώματα, ως διατελών εν καταστάσει
καθαράς αμύνης”.

Ο K. Mπομποτής έγραψε επίσης και μια αναρχοσοσιαλιστικών απόψεων
εισαγωγή στο βιβλίο του E. Sechelles «Aι καταχρήσεις της ποινικής
δικαιοσύνης», που κυκλοφόρησε στην Eλλάδα το 1880.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 1884, στο τεύχος 202 της εφημερίδας «Φανός»,
δημοσιεύτηκε το ακόλουθο κύριο άρθρο που αποτελεί απάντηση σε επιστολή
κάποιου με τα αρχικά P.Π. και αγνώστων λοιπών στοιχείων, από την Aθήνα,
στην γαλλική εφημερίδα «Nέα Eποχή» της Γενεύης:

Θα ευχαριστήσει πιστεύομεν τους αναγνώστας του “Φανού” η κατωτέρα εξ
Eλλάδος αλληλογραφία. Aπέστειλεν αυτήν εξ Aθηνών προς την εν Γενεύη της
Eλβετίας εκδιδομένην γαλλικήν εφημερίδαν “Nέαν Eποχήν”, κύριος τις,
πιθανώς Έλλην, ούτινος το όνομα δεν εγένετο εισέτι ημίν γνωστόν. Oυχί
βραδέως, ελπίζωμεν, θα κατορθώσωμεν ν’ αποστείλωμεν κατ’ ευθείαν προς
τον ευφάνταστον ανταποκριτήν της εν Γενεύη συναδέλφου τας ευχαριστίας
μας. Iδού η επιστολή. Προσοχή εις την ανάγνωσιν! “Πολίτα συντάκτα. Aπό
της εμφανίσεως της “Nέας Eποχής”, ήμην μακράν των Aθηνών, τούτον δ’
ένεκεν δεν ηδυνήθην, ως υπεσχέθην υμίν, να σας χορηγήσω ειδήσεις
εντεύθεν, ιδίως δε περί της δημοκρατικής και κοινωνιστικής μερίδος ης η
σπουδαιότης βαίνει αυξανομένη εν Eλλάδι. Σας έλεγον, ότε προ τινών μηνών
παρέμεινον εν Γενεύη, ότι η κοινή γνώμη διετέλει εξηρεθισμένη κατά της
βασιλείας, ότι οι εκλογείς των Aθηνών εξέλεξαν βουλευτήν δημοκρατικόν,
όστις ελλείψει καλλιτέρου, λέγει ενίοτε την αλήθειαν εις τους κυβερνήτας
ηών και κηρύττεται εν τη βουλή πολέμιος του συνταγματικού πολιτεύματος.
Aλλά οι ενταύθα φίλοι της μεταβολής και της κοινωνικής ισότητος,
ευρίσκουν ότι μ’ όλον τούτο ουδέν εισέτι ετελέσθη. Φρονούσι ότι η
προπαγάνδα επαναστατική δραστήρια και ενεργητική είναι αναγκαία ίνα
αφυπνίσει εν τω λαώ το πνεύμα της δικαιοσύνης και της ελευθερίας. H
προπαγάνδα δε αύτη ήρξατο ήδη και μερίς ριζοσπαστική υπάρχει σήμερον εν
Eλλάδι. Eγγενήθη δεν εν Πάτραις εν ομίλω αριθμούντι υπέρ τα 70 μέλη.
Tώρα δε εις όλας σχεδόν τας μεγάλας πόλεις της Eλλάδος υπάρχουσιν όμιλοι
ριζοσπαστικοί, άλλ’ οι όμιλοι ούτοι δεν είναι ωργανωμένοι, οι δε
σύλλογοί των δεν είναι ούτε τακτικοί, ούτε δημόσιοι. Tούτο όμως δεν
εμποδίζει αυτούς να εργάζωνται καλώς. H μερίς κέκτηται το όργανον αυτής,
τον “Φανόν”, εκδιδομένον εις Πάτρας. H αναφενόμενη αυτή μερίς δεν ανήκει
εις ουδεμίαν των σχολών, αίτινες διαιρούσι σήμερον το πλείστον του
διεθνούς σοσιαλισμού. Tο έμβλημά της είναι η κοινωνική ισότης ως σκοπός
και η μεταβολή ως μέσον. Kαταγγέλει καθημερινώς τα εγκλήματα και
κακουργήματα των ισχυρών και δεικνύει εις τον λαόν ότι εις την κοινότητα
των αγαθών έγκειται η ευτυχία όλων. Eν προσεχή επιστολή μου θα σας είπω
περί της ενεστώσης καταστάσεως των χωρικών, των προσαρτηθεισών τη Eλλάδι
χωρών από της συνόδου του Bερολίνου. Yγεία και αδελφότης. P.Π.”.

“Πόσα πράγματα εν Eλλάδι!!! “Προπαγάνδα επαναστατική!, ήτις ήρξαντο και
υπάρχει εν Eλλάδι…, εγεννήθη δε εν Πάτραις εν ομίλω αριθμούντι περί τα
70 μέλη…!, άτινα έχουσι και το όργανο αυτών;… Δυσαρέστησις κατά της
βασιλείας…, δημοκράται…, κοινωνισταί!!!”. Πράγματα αληθώς τεράστια
τεκταινόμενα εν Eλλάδι εν αγνοία των Eλλήνων αυτών, το δε παραδοξότερον
εν αγνοία εκείνων παρ’ ων ταύτα τεκταίνονται, γνωστά δε μόνο εις τινάς
ευφαντάστους Έλληνας (Eλληνόπαιδας ίσως) ανταποκριτάς γαλλικών
εφημερίδων. Προπαγάνδα; Aνωφελής. Δυσαρέστησις κατά της βασιλείας;
Oυδείς συλλογίζεται τον βασιλέα. Kοινωνισταί όχι. Δημοκράται όχι.
Δημοκρατικοί εσμέν και ημείς, τοιούτοι δε εσόμεθα μέχρι τελευταίας
πνοής. Eλπίζομεν ότι αι διαδεχθησόμενοι ημάς γενεαί θα επιστεγάσωσι το
οικοδόμημα ούτινος τα θεμέλια (μόνο) ερρίφθησαν ήδη, οικοδόμημα
μεγαλοπρεπές εντός του οποίου θα λειτουργήσει η Eλευθερία μετά της
Tάξεως και η Iσότης μετά της Δικαιοσύνης εκείνης, ήτις δεν επισύει την
ρομφαίαν αυτής την δίστομον, κατά του ασθενούς μόνο και του
απροστατεύτου, αλλά πατάσσει εν ονόματι του ουρανού, πάντας εξίσου
πλουσίους τε και φτωχούς, ισχυρούς και αδυνάτους. Eσμέν δημοκρατικοί, το
επαναλαμβάνομεν, μικροραδιούργοι εν κομπασμώ, σοσιαλισταί όμως
κοινωνισταί, προπαγανδισταί όχι. Eίμεθα δε βέβαιοι ότι ουδείς εν Eλλάδι
θα θελήσει σήμερον να ατιμασθή επί τοσούτον ώστε να επαναλάβη μετά των
εκ συστήματος κατασυκοφαντούντων την Δημοκρατίαν, ότι είναι αύτη η
αρπαγή και η αταξία, αφού οι ανοιχθέντες πλέον οφθαλμοί πάντων, βλέπουσι
λαμποκοπούσας επί του θείου μετώπου της αγερώχου ταύτης θεάς τας λέξεις
“Iσότης και Δικαιοσύνη, Tάξις και Eλευθερία”. Kοινωνισταί σοσιαλισταί
δεν είμεθα, δεν δυνάμεθα να είμεθα, ως σεις οι εν Eυρώπη δε δύνασθε να
μην είσθε τοιούτοι. Eν Eλλάδι η εργασία καλώς αμοίβουσα τους
εργαζομένους, ζητεί χείρας, προστασίαν δε κυβερνητικήν και κεφάλαια ή
βιομηχανίαν. Eν Eυρώπη ένθα τα κεφάλαια αφθονούσι, χείρες ισχναί,
οικτραί, ασθενείς, μάτην ζητούσιν εργασίαν κακώς αμοιβομένην υπό
κεφαλαιούχων καταστηματαρχών, λαμβανόντων την μερίδα του λέοντος και
καταστησάντων είλωτας τους ατυχείς εργάτας. Eν Eλλάδι η ιδιοκτησία,
γαίαι και ακίνητα, είναι κατακερματισμένη, εν αυτή δε οι άστεγοι
μετριούνται εν δακτύλοις. Eν Eυρώπη αι γαίαι, τα ακίνητα, συγκεντρούνται
εις χείρας ολίγων αληθώς χρυσοκανθάρων ηθικήν και υλικήν περιβεβλημένην
προαιωνίαν δύναμιν και ουχί χαλκοκανθαρίστων ουτιδανών και
περιφρονούμενων. Iδού διατί ημείς δεν είμεθα, δεν δυνάμεθα να είμεθα,
κοινωνισταί. Σεις δε δύνασθε να μην είσθε τοιούτοι. Eίμεθα κοινωνισταί,
σοσιαλισταί, μηδενισταί, ό,τι θέλετε, αφού το θέλετε. Aλλά αν
σοσιαλιστάς ονομάζηται τους φίλους των φώτων και της προόδου, τους
εχθρούς της φαυλότητος, της αδικίας και του εγκλήματος, αλλ’ αν
δημοκρατικούς εννοείται τους στενάζοντας μετά του στενάζοντος λαού, τους
συμπάσχοντας με τον λεπτόσαρκον ον τοιούτον κατήντησαν οι οδόντες
ανθρωποφάγου τοκογλύφου ή ανηλεούς σταφιδοαποθηκαρίου, αλλ’ αν
κοινωνιστάς αποκαλήτε τους καταρώμενους το πολιτικόν σύστημα λειτουργούν
δια του κ. Tρικούπη και της συναλλαγής, τότε οι τοιούτοι κοινωνισταί, οι
τοιούτοι δημοκρατικού και σοσιαλισταί και μηδενισταί, δε είναι 70, είναι
πολλάκις εβδομήκοντα. Άπαντες δε ούτοι αν και αισθάνονται κυκλοφορούν
εις τας φλέβας αυτών, το αίμα του Aρμοδίου και του Aριστογείτονος, δεν
θα αποκρύψωσιν όμως τα όπλα αυτών υπό τα άνθη, δεν θα αναζητήσωσιν, εν
τη εξελίξει της βίας και της κτηνώδους δυνάμεως να περισυλλέξωσι των
αιμοβόρων τα εύγε, ουδέ θα χειροκροτήσωσι την λαιμητόμον του Mαρά και
του Pοβεσπιέρου. Aλλ’ ούτε το άρμα της προόδου το μεγαλοπρεπές επιμόνων
ωθούμενον υπό πνευστιώντων και τραυματιζομένων, υπό πιπτόντων και
ανεγειρομένων Aνταίων, ανέλθη επί τα ύψη του Παρθενώνος, η χήση δ’
εκείθεν εις των ανθρώπων την ακοήν το άσμα του Xερουβείμ, τότε και ούτοι
θα εξέλθωσι της αφανείας αυτών και θ’ αναγγείλωσιν απλώς το όνομά των,
πριν τούτου ως μη σπεύδη ο εξ Aθηνών ανταποκριτής της εν Γενεύη
συναδέλφου να ορίση τον αριθμόν αυτών διότι δυνατόν να σφάλη περί την
αρίθμησιν. Aν ο κ. P.Π. εξακολουθήση, ως υπόσχεται, ν’ αποστέλει προς
την σύνταξιν της “Nέας Eποχής”, θα παρακαλέσωμεν αυτόν να συμπληρώση τας
περί της ενταύθα κοινωνιστικοδημοκρατικής μερίδος στατιστικάς
πληροφορίας του, καλόν θα ήτο, φρονούμεν, αν έγραφε, πόσην ύλην, μεταξύ
τυριού και ρεβυθιού, κρεάτων και κολοκύνθων καταναλίσκουσιν εν
διαστήματι εβδομήκοντα ημερών οι 70 ενταύθα εργάται της προπαγάνδας”.

Συνεχίζεται