A.01.2. “ANARŞİZM” NE ANLAMA GELÄ°R?

Peter Kropotkin’in deyiÅŸiyle, AnarÅŸizm “sosyalizmin hükümetsiz sistemidir…” (AnarÅŸizmm, s. 46). DiÄŸer bir deyiÅŸle, “insanın insanı sömürmesinin ve tahhaküm etmesinin sona erdirilmesi, yani özel mülkiyetin {kapitalizmin} ve hükümetin yok edilmesi“dir (Errico Malatesta, AnarÅŸizme DoÄŸru, s. 75).
AnarÅŸizm, bu nedenle siyasi, ekonomik veya toplumsal hiyerarÅŸilerin olmadığı bir toplum yaratmayı hedefleyen siyasi bir kuramdır. AnarÅŸistler, hükmedenin olmadığı anarÅŸinin uygulanabilir bir toplumsal sistem biçimi olduÄŸunu ve böylece de bireysel özgürlük ile toplumsal eÅŸitliÄŸin en fazlalaÅŸtırılmasına hizmet ettiÄŸini savunurlar. Özgürlük ve eÅŸitlik amaçlarının karşılıklı olarak birbirini destekleyen amaçlar olduÄŸunu görürler. Ya da Bakunin’in ünlü sözüyle:

“Bizler Sosyalizm olmadan özgürlüğün ayrıcalık ve adaletsizlik olduÄŸuna, özgürlük olmadan Sosyalizmin ise kölelik ve vahÅŸilik olduÄŸuna inanıyoruz.” (Bakunin’in Siyasi Felsefesi, s. 269)

Ä°nsan toplumunun tarihi bunu ispatlamaktadır. EÅŸitlik olmadan hürriyet sadece güçlü olan için hürriyet anlamına gelirken, hürriyet olmadan eÅŸitlik ise imkansızdır ve aslında köleliÄŸin gerekçelendirmesidir. Birçok farklı anarÅŸizm çeÅŸitleri (bireyci anarÅŸizmden komünist-anarÅŸizme kadar –daha fazlası için Kısım A.03‘e bakınız) varken, bunların özünde daima iki ortak konumlanış bulunur –hükümete karşı olma ve kapitalizme karşı olma. Bireyci anarÅŸist Benjamin Tucker’ın sözleriyle, anarÅŸizm, “Devlet’in yıkılmasında ve tefeciliÄŸin yıkılmasında; insanın artık insan tarafından yönetilmemesi ve insanın artık insan tarafından sömürülmemesi“nde ısrar eder (Eunice Schuster’in alıntısı, Yerel Amerikan AnarÅŸizmi, s. 140). Tüm anarÅŸistler kârı, faizi ve kirayı tefecilik (yani sömürü) olarak deÄŸerlendirir, bu nedenle onlara ve onları yaratan koÅŸullara –hükümet ve Devlet’e karşı &cceedil;ıktıkları kadar– karşı çıkarlar.
Daha genel olarak, L. Susan Brown’un sözleriyle, anarÅŸizm içindeki “birleÅŸtirici baÄŸlantı, hiyerarÅŸi ve tahakkümün evrensel olarak suçlanması; insan bireyin özgürlüğü için savaÅŸmaktaki istekliliktir” (BireyciliÄŸin Siyaseti, s. 108). AnarÅŸistlere göre, bir kimse eÄŸer devlete veya kapitalist otoriteye tabi ise özgür olamaz. Voltairine de Cleyre’nin özetlediÄŸi gibi:

 “AnarÅŸizm, … yaÅŸamın gereksinimlerinin herkes için saÄŸlanabileceÄŸi, aklın ve bedenin tam olarak geliÅŸimi imkanlarının herkesin ortak mirası olacağı bir toplumun olabilirliÄŸini öğretir. … Refahın üretim ve bölüşümünün halihazırdaki adaletsiz örgütlenmesinin sonunda tamamen yıkılması gerektiÄŸini; bunun yerini, insanın ürününün belli bir kısmını teslim etmek zorunda olacağı bir efendi aramaksızın herkesin çalışma hürriyetini saÄŸlayacak, onun üretim kaynaklarına ve araçlarına eriÅŸim hürriyetini güvence altına alacak bir sistemin geçmesini gerektiÄŸini öğretir. … Körü körüne itaatkar olandan hoÅŸnut olmayanı; bilinçsizce tatmin olmayandan bilinçli tatmin olmayanı ortaya çıkarır. … AnarÅŸizm, tahakküm bilincini, daha iyi bir toplum arzusunu ve kapitalizm ile Devlet’e karşı aralıksız bir savaşım yapma gerekliliÄŸi anlayışını yükseltmeyi amaçlar.” (AnarÅŸi! Emma Goldman’ın Mother Earth’ünün Antolojisi, s. 23-4)

 Bu nedenledir ki anarÅŸizm, anarÅŸinin, [yani] “yöneticilerin olmaması” kuralına dayanan bir toplumun yaratılmasını savunan siyasi bir kuramdır. Bunu baÅŸarmak için, “tüm sosyalistlerle ortak olarak anarÅŸistler, toprak, sermaye ve makineler üzerindeki özel mülkiyetin zamanını doldurduÄŸunu ve yok olmaya mahkum olduÄŸunu belirterek; üretim için gerekli olan her ÅŸeyin toplumun ortak mülkiyetinde olması gerektiÄŸini ve refahı üretenlerce ortaklaÅŸa yönetilmesi gerektiÄŸini savunurlar. Ve … toplumun siyasi örgütlenmesinin en ideal hali için gereken koÅŸulun, hükümet fonksiyonlarının en aza indirildiÄŸi zaman saÄŸlanabileceÄŸini;… (ve) toplumun nihai hedefinin hükümetin fonksiyonlarını tamamen ortadan kaldırmak olduÄŸunu savunurlar –hükümetsiz topluma, yani an-archy’e” (Peter Kropotkin, age, s. 46).
Böylece, anarÅŸizm hem olumludur, hem de olumsuzdur. Mevcut olan toplumu inceleyip, eleÅŸtirirken, aynı zamanda potansiyel yeni topluma –bugünkü toplumun mahrum bıraktığı belli bazı insan ihtiyaçlarını saÄŸlayan bir topluma– iliÅŸkin bir görüş ortaya koyar. Bu ihtiyaçların en temel olanları –Kısım A.02‘de tartışılacak olan– hürriyet, eÅŸitlik ve dayanışma’dır.
Bakunin’in “yıkma dürtüsü yaratıcı bir dürtüdür” sözünden anlaşılabileceÄŸi gibi, anarÅŸizm eleÅŸtirel analizi umutla birleÅŸtirir. Bugünkü toplumda nelerin yanlış olduÄŸunu anlamadan daha iyi bir toplum inÅŸa edilemez.

 Ancak anarÅŸizmin bir analiz aracı veya daha iyi bir topluma iliÅŸkin bir görüşten ibaret olmadığı vurgulanmalıdır. Kökleri mücadelede, ezilenlerin özgürlükleri için yaptıkları mücadelededir. DiÄŸer bir deyiÅŸle, güce deÄŸil insanların ihtiyaçlarına dayanan ve yerküreyi kârın önüne koyan bir sistemi baÅŸarmanın bir yolunu sunar. Ä°skoçyalı anarÅŸist Stuart Christie’den alıntı yapacak olursak:

 “AnarÅŸizm insan özgürlüğü için bir harekettir. Somut, demokratik ve eÅŸitlikçidir. … AnarÅŸizm baÅŸkalarına saÄŸlanan imkanlardan mahrum bırakılanların ezilmelerine ev sömürülmelerine karşı doÄŸrudan meydan okumalarıyla baÅŸlar –ve öyle devam eder. Birlikte veya ayrı ayrı son tahlilde çoÄŸunluÄŸun zararına bir azınlığın çıkarlarına hizmet eden devlet gücünün sinsice büyümesine ve mülkiyetçi bireyciliÄŸin tehlikeli etosuna [deÄŸer ve inançlar sistemi] karşı çıkar.

 Anarşizm yaşamın hem bir kuramı hem de uygulamasıdır. Felsefi olarak, birey, toplum ve doğa arasında azami uyumu hedefler. Uygulamada, siyasetçileri, hükümetleri, devletleri ve onların görevlilerini gereksiz kılacak şekilde yaşamlarımızı örgütlememizi ve sürdürmemizi amaçlar. Anarşist toplumda, birbirlerine saygılı egemen bireyler, üretim ve bölüşüm araçlarının ortaklaşa sahiplenildiği doğal olarak tanımlanmış topluluklar içerisinde baskıcı olmayan ilişkiler çerçevesinde örgütlenecektir.

 AnarÅŸistler, kafalarını soyut ilkelere ve kuramsal tasavvurlara takmış hayalperestler deÄŸildirler. AnarÅŸistler mükemmel bir toplumun hemen yarın kazanılamayacağının pekala farkındalar. Gerçekte, mücadele ebediyen sürer! Ancak, ÅŸeylerin oldukları haline karşı ve olabilecekleri hal için mücadeleyi teÅŸvik eden bu görüştür. …

 Nihai olarak, sadece mücadele sonucu belirler ve daha anlamlı bir topluluğa doğru ilerleme her türlü adaletsizliğe karşı direnme iradesiyle başlamalıdır. Bu, genel anlamda, tüm sömürülere meydan okumak ve tüm baskıcı otorite biçimlerinin meşruğyetine karşı gelmek demektir. Eğer anarşistlerin değişmez bir inancı varsa, bu da siyasetçilere ve ideologlara boyun eğme alışkanlığı kaybedildiğinde, tahakküme ve sömürüye karşı direniş alışkanlığı kazanıldığında, sıradan insanların, özgürce ve adilce kendi yaşamlarının her yönünü kendi çıkarlarına uygun şekilde her yerde ve her zaman örgütleme kapasitesine sahip olduğudur.

 AnarÅŸistler halk mücadelelerinden uzak durmazlar, ne de onlara hakim olmaya çalışırlar. Yapabildikleri ölçüde uygulamada ona katkıda bulunmayı ve olası azami bireysel öz-geliÅŸim ve grup dayanışması seviyesi ölçüsünde yardım etmeyi amaçlarlar. Her zaman ve her yerdeki felsefi, toplumsal ve devrimci hareketlerde, gönüllü iliÅŸkiler, karar alma süreçlerine eÅŸitlikçi katılım, karşılıklı yardımlaÅŸma ve tüm tahakküm biçimlerine iliÅŸkin eleÅŸtiri baÄŸlamında anarÅŸist fikirleri ayırt etmek mümkündür.” (Beni Nenem AnarÅŸist Yaptı, s. 162-3)

 Anarşizm, anarşistlere göre, basitçe patronlar ve siyasetçiler olmaksızın kendi kendimizi örgütleme ve toplumu işletme kapasitemizin kuramsal ifadesidir. İşçi sınıfı ve diğer ezilen insanların bir sınıf olarak gücümüzün bilincine varmamızı, ivedi çıkarlarımızı savunmamızı ve bir bütün olarak toplumu devrimcileştirmek için savaşmamızı sağlar. Ancak böyle yaparak insanoğullarının yaşamasına uygun bir toplum yaratabiliriz.

 Bu soyut bir felsefe deÄŸildir. AnarÅŸist fikirler hergün uygulamaya geçirilmektedir. Ezilen insanların hakları için ayaÄŸa kalktıkları, özgürlüklerini savunmak için harekete geçtikleri, dayanışma ve iÅŸbirliÄŸini uygulamaya geçirdikleri, zulme karşı mücadele ettikleri, kendilerini liderler veya patronlar olmaksızın örgütledikleri her yerde, anarÅŸizmin ruhu yaÅŸamaktadır. AnarÅŸizm basitçe bu liberter eÄŸilimleri canlandırmayı ve onları tam bir olgunluÄŸa eirÅŸtirmeyi amaçlar. Kısım J‘da tartışacağımız üzere, anarÅŸistler, kapitalizmi daha iyisiyle deÄŸiÅŸtirmek için –ondan tamamen kurtulana kadar– fikirlerini kapitalizm içerisinde çeÅŸitli ÅŸekillerde uygumaya geçirirler. Kısım I‘da onun yerine neyi geçirmeyi amaçladığımız, yani anarÅŸizmin neyi amaçladığı tartışılacak.

ÇEVİRİ:Anarşist Bakış
 Kaynak: “A.1 What is anarchism?”
www.khAos.info