A.01.1 “ANARŞİ” NE ANLAMA GELÄ°R?

Yunancadan gelen “anarÅŸi” kelimesi, “olmaksızın“, “-sız“, “…-in isteÄŸi“, “…-in yokluÄŸu“ya da “…-in olmaması” anlamlarını veren an (veya a)öneki ile, “hükümdar“, “ÅŸef“, “sorumlu kiÅŸi“, “otorite” [yetke] anlamına gelen archos kelimesinin birleÅŸiminden oluÅŸur. Ya da Peter Kropotkin’in ifade ettiÄŸi üzere, AnarÅŸi, “otoriteye karşı” anlamına gelen Yunanca kelimelerden kaynaklanır (AnarÅŸizm, s. 284).
Yunanca anarchos ve anarchia kelimeleri genellikle “hükümetin olmaması” veya “hükümetsizlik” anlamlarında ele alınırken; görüldüğü üzere, anarÅŸizmin asıl anlamı basitçe “hükümetsizlik” deÄŸildir. “An-archy“, “hükümdarın olmadığı” veya daha genel bir ifadeyle “otoritenin olmadığı” anlamına gelir; anarÅŸistler kelimeyi bu anlamıyla kullanırlar. ÖrneÄŸin, Kropotkin’in [ÅŸunu] öne sürdüğünü görürüz; anarÅŸizm, “sadece sermayeye deÄŸil, kapitalizmin asıl güç kaynağına, [yani] hukuk, otorite ve Devlet’e de saldırır” (age, s. 150). AnarÅŸistlere göre, anarÅŸi [kelimesi] “genelde varsayıldığı üzere düzenin yokluÄŸu anlamına gelmez, hükmetmenin olmaması [anlamına gelir]” (Benjamin Tucker, Kitap Yerine, s. 13). David Weick mükemmel bir ÅŸekilde özetliyor:

“AnarÅŸizm, bütün iktidar [güç], mutlak egemenlik, tahakküm ve hiyerarÅŸik bölünmelerin yadsınmasını ve [bütün] bunların sona erdirilmesi iradesini ifade eden, markasız bir toplumsal ve siyasal fikir olarak anlaşılabilir. … Bu nedenle, {her ne kadar} hükümet {devlet} … gayet uygun bir ÅŸekilde anarÅŸist eleÅŸtirinin ana odağı olsa da, … anarÅŸizm devletçilik-karşıtlığından daha öte bir ÅŸeydir” (AnarÅŸiyi Yeniden KeÅŸfetmek, s. 139).

Bu nedenle, anarÅŸizm tamamen hükümet-karşıtı, devlet-karşıtı olmaktan ziyade hiyerarÅŸi‘ye karşı olan bir harekettir. Neden? Çünkü, hiyerarÅŸi otoriteyi kapsayan kurumsal yapıdır. Devletin hiyerarÅŸinin ulaÅŸmış olduÄŸu “en ileri” biçim olması nedeniyle, anarÅŸistler tanımsal olarak devlet karşıtıdırlar; ancak, bu tek başına anarÅŸizmin yetersiz bir tanımlaması olur. Bu demektir ki, gerçek anarÅŸistler sadece devlete deÄŸil, [aynı zamanda] bütün hiyerarÅŸik örgütlenme biçimlerine karşı çıkarlar. Brian Morris’un sözleriyle:

“AnarÅŸi terimi Yunancadan gelmektedir ve temel olarak ‘yöneten [ruler, hükmeden] olmaması’ anlamına gelir. AnarÅŸistler, bütün hükümet veya zorlayıcı yetke [otorite] biçimlerini, bütün hiyerarÅŸi ve tahakküm biçimlerini reddeden insanlardırlar. Bu nedenle, onlar Meksikalı anarÅŸist Flores Magon’un ‘karanlık kutsal üçlü’ olarak adlandırdığına –devlet, sermaye ve kilise– karşı çıkarlar. AnarÅŸistler, böylece hem devlete, hem kapitalizme, hem de bütün dini yetke biçimlerine karşı çıkarlar. Ancak anarÅŸistler aynı zamanda da çeÅŸitli araçlarla anarÅŸi durumunu; yani zorlayıcı kurumların olmadığı merkezsizleÅŸmiÅŸ bir toplumu, gönüllü birliklerin federasyonu aracılığıyla örgütlenecek bir toplumu kurmayı veya ortaya çıkarmayı amaçlarlar“(”Anthropoloji ve AnarÅŸizm“, Anarchy: A Journal of Desire Armed, sayı 45, s. 38).

“HiyerarÅŸi“ye bu baÄŸlamda referans verilmesi oldukça yeni bir geliÅŸmedir; Proudhon, Bakunin ve Kropotkin gibi “klasik” anarÅŸistlerin bu sözcüğü kullanmadığını görüyoruz (onlar genellikle “otoriter“in kısacası olan “otorite“yi tercih ediyorlardı). Ancak yazılarından açıktır ki, onlarınki de aslında hiyerarÅŸiye, bireyler arasındaki ayrıcalıklara ve güç dengesizliklerine karşı olan bir felsefeydi. Bakunin, “resmi” otoriteye saldırıp “doÄŸal etkiyi” savunurken bundan bahsetmektedir, şöyle der:

“Herhangi birisinin bir baÅŸkasını baskı altına almasını imkânsız hale mi getirmek istiyorsun? Öyleyse hiç kimsenin güce [iktidara, erke] sahip olmamasını saÄŸlaman gerekir” (Bakunin’in Siyasi Felsefesi, s. 271).

Jeff Draughn’un belirttiÄŸi üzere, “daha genel bir kavram olan hiyerarÅŸi-karşıtı kavramı, her zaman ‘devrimci projenin’ gizli bir parçası durumundayken, ancak son zamanlarda oldukça göz önüne çıkmıştır. Gene de bunun kökleri Yunanca ‘anarÅŸi’ kelimesinde açıkça görülebilir.” (Jeff Draughn, AnarÅŸizm ve Liberteryanizm Arasında: Yeni Bir Hareket Tanımlamak). AnarÅŸistler için hiyerarÅŸiye karşı çıkmanın sadece devlet veya hükümetle sınırlı olmadığını vurguluyoruz. Bu, tüm otoriter ekonomik ve toplumsal iliÅŸkileri olduÄŸu gibi, –baÅŸta kapitalist mülkiyetle ve ücretli emekle ilgili olanlar olmak üzere– siyasal iliÅŸkileri de içerir. Proudhon’un ÅŸu argümanından görülebilir: “Sermaye … siyasal alanda hükümet ile benzerdir. Kapitalizmin iktisadî fikri, hükümet veya otorite siyaseti ve Kilise’nin teolojik fikri, birbirleriyle çeÅŸitli ÅŸekillerde baÄŸlantılı olan özdeÅŸ fikirlerdir. Bunlardan birisine saldırmak hepsine birden saldırmaya denktir. … Sermayenin emeÄŸe ve Devlet’in hürriyete karşı yaptığını, Kilise de ruha karşı yapar. Bu kutsal üçleme felsefede olduÄŸu gibi pratikte de zararlıdır. Ä°nsanları baskı altına almanın en etkili yolu aynı anda onların bedenlerini, iradelerini ve mantıklarını köleleÅŸtirmektir.” (Max Netlau’nun alıntısı, AnarÅŸizmin Kısa Tarihi, s. 43-44). Ä°ÅŸte bu nedenle, Emma Goldman’ı, “erkek {veya kadının} emeÄŸini satmak zorunda kalması“, onun istek ve yargılarının efendinin iradesinin emri altında olması” anlamına gelen kapitalizme karşı çıkarken buluruz (Kızıl Emma KonuÅŸuyor, s. 36). Bundan kırk yıl önce, Bakunin, mevcut sistemde “işçinin {ücret karşılığında kendini} ve dolayısıyla “belli bir zaman için kiÅŸiliÄŸini ve hürriyetini {kapitaliste} sattığını” söylerken aynı noktayı vurguluyordu (age, s. 187).
Bu nedenle, “anarÅŸi” yalnızca “hükümetin olmaması“ndan daha fazlasıdır; bütün otoriter örgütlenme ve hiyerarÅŸi biçimlerine karşı çıkmak demektir. Kropotkin’in sözleriyle, “toplumun anarÅŸist algısının kökeni, … hiyerarÅŸik örgütlenmelerin ve toplumun otoriter görüşlerinin eleÅŸtirisinde; ve de … insan oÄŸulları ile kızlarının ilerici hareketlerinde görülen eÄŸilimlerin çözümlemesinde … {yatar}” (age, s. 158). Malatesta’ya göre, anarÅŸizm “toplumsal adaletsizliÄŸe karşı ahlakî isyandan doÄŸmuÅŸtur” ve “toplumsal kötülüklerin özgül nedenleri, kapitalist mülkiyette ve Devlet’te” bulunabilir. Ezilenler “hem Devlet’i hem de mülkiyeti alaÅŸağı etmeyi düşündükleri zaman, iÅŸte o zaman anarÅŸizm doÄŸmuÅŸtu” (Errico Malatesta: Hayatı ve Fikirleri, s. 19).

Bu nedenle anarÅŸinin yalnızca devlet-karşıtı olduÄŸunu öne sürmek için yapılan herhangi bir giriÅŸim kelimenin ve anarÅŸist hareket tarafından kullanıldığı ÅŸeklin yanlış temsil edilmesi olacaktır. Brian Morris’in söylediÄŸi üzere, “klasik anarÅŸistlerin yazıları … ve anarÅŸist hareketlerin karakterleri incelendiÄŸinde, … açıktır ki [anarÅŸizm] bu dar bakışa {sadece devlete karşı olma bakışına} asla sahip olmamıştır. Daima otorite ve sömürünün bütün biçimlerine meydan okumuÅŸ, devlete olduÄŸu kadar kapitalizme ve dine karşı da eÅŸ derecede eleÅŸtirel olmuÅŸtur” (age, s. 40).
Ve –yalnızca aÅŸikar olanı belirtmek için– anarÅŸi kaos demek deÄŸildir, anarÅŸistler kaos veya düzensizlik yaratmayı amaçlamazlar. Bizler, bunun yerine, bireysel özgürlük ve gönüllü iÅŸbirliÄŸine dayanan bir toplum yaratmak istiyoruz. DiÄŸer bir deyiÅŸle, otoriteler tarafından yukarıdan aÅŸağıya [dayatılan] bir düzensizliÄŸi deÄŸil, aÅŸağıdan yukarıya doÄŸru [olan] bir düzeni [istiyoruz]. Böyle bir toplum, hükümdarların olmadığı bir toplum, gerçek anarÅŸi olacaktır.

AnarÅŸiyi Kısım I‘da tartışacağız, ancak Noam Chomsky ÅŸunları söylerken ana görüşü özetler: gerçekten özgür olan bir toplumda “topluluk [cemaat], iÅŸyeri, aile veya daha geniÅŸ toplum içerisinde, insan oÄŸulları ve kızları arasında kiÅŸisel olmanın ötesine geçen –ÅŸu veya bu ÅŸekilde bir kurumsal biçim alan anlamında– her tür etkileÅŸim, ne olursa olsun katılımcılarının doÄŸrudan denetimi altında olmalıdır. Bu, endüstride işçi konseylerini, topluluklarda halk demokrasisini, bunların birbirleriyle etkileÅŸimini, uluslararası toplumun örgütlenmesine kadar daha büyük gruplar içerisindeki özgür birlikleri ifade eder” (AnarÅŸizm Röportajı). Toplum artık patronlar ve işçiler, yönetenler ve yönetilenler hiyerarÅŸisine bölünmemiÅŸ olacaktır. Aksine, anarÅŸist bir toplum katılımcı örgütlenmelerdeki özgür birliÄŸe dayanacak ve aÅŸağıdan yukarıya doÄŸru örgütlenecektir. AnarÅŸistlerin, örgütlenme, mücadele ve faaliyetlerinde, yapabildikleri ölçüde bu toplumu bugünden yaratmaya çalıştıkları da belirtilmelidir.

ÇEVİRİ:Anarşist Bakış
Kaynak: “A.1 What is anarchism?”
www.khAos.info